Bezoek mijn nieuwe website op www.drvuyk.nl

  Welkom
  Reiscompensatie?
  Doelstelling of doelloos?
  Hockeyclub
  Brief aan een vriend
  Science of forgiveness
  Venlo



  Doelstelling of Doelloos? maandag 18 december
Doelstelling of doelloos?


Open brief aan alle medewerkers van ons ziekenhuis april 2004
 
Introductie
“Waarom gezamenlijk een doel stellen voor ons werk in het ziekenhuis?” Om het nut van een gezamenlijk geformuleerde missie of doel duidelijk te maken, kun je je eenvoudig het tegenovergestelde, namelijk doelloos, voorstellen. Ik denk daarbij aan stuurloos, zonder richting, zonder betekenis en daarmee waarschijnlijk zinloos en zonder enthousiasme. Ook zou je kunnen kijken naar mensen die voor zichzelf een hoger doel hebben gesteld. Ik heb het dan over een doel waar ze in geloven, waar ze naar streven, waar ze zich voor inzetten. Bevlogen op weg naar dat doel offeren ze veel op, vergen het uiterste van zichzelf. Voor hen worden problemen gezien als gelegenheden tot groei. Hoe ver en misschien onbereikbaar (?) het doel ook moge zijn, de inspanning op zich is goed en de moeite waard. Steeds enthousiast, zichzelf wegcijferend en werkend aan iets moois, voor een ideaal. Een dergelijke invulling van een ideaal zou je zelfs als roeping kunnen karakteriseren. Tot nu toe heb ik getracht het verschil tussen doelstelling en doelloos aan te geven met name toegespitst op het verschil in beleving voor de persoon zelf.
 
Als je een doel hebt gekozen dat je echt wilt bereiken, een missie die je echt wilt vervullen, dan is dat menselijkerwijs alleen haalbaar als het doel je constant inspireert om op de gekozen weg verder te gaan. Wat de grootste menselijke drijfveren zouden kunnen zijn, is in de loop der jaren door verschillende mensen anders benoemd. Freud heeft duidelijk seks als menselijke motivator naar voren gebracht, maar dat is in een ziekenhuis situatie niet goed te vertalen en eigenlijk ook als zodanig niet goed te begrijpen. Zijn opvolger Adler bracht naar voren dat het misschien eerder om macht zou gaan? Macht is maar al te makkelijk te vertalen in competitie, geld en status. De derde hoogleraar psychiatrie in Wenen was Victor Frankl. Onder andere gestoeld op zijn ervaring als gevangen genomen psychiater in de concentratiekampen van Nazi Duitsland was hem duidelijk geworden dat betekenis eerder dan seks of macht de grote menselijke motivator kan zijn. Het grootste deel van de mensen die in het ziekenhuis werken hebben voor dit werk gekozen vanwege de aandacht en zorg die zij de patiënt, c.q. hun medemens willen geven. Waarschijnlijk is service, in ons geval zich direct uitend in mededogen en compassie, inderdaad één van de grote menselijke motivatoren. Maar daarmee loop ik eigenlijk misschien al vooruit op de grote vraag wat dan betekenis heeft en wat niet. En welk doel past daarin en welk niet?
 
Al zolang mensen bestaan, heeft men zich afgevraagd wat de betekenis, de zin en het doel van het leven is en waarvoor wij hier op aarde zijn. Maar de vraag is misschien wel niet zozeer: “wat de betekenis van het leven is”, maar eerder: “hoe wij, door ons eigen gedrag, betekenis aan het leven kunnen geven?” Het kan eigenlijk niet anders zijn dan dat het leven, inclusief het universum, waar dit zich in afspeelt, één geheel is. Een onlosmakelijk met elkaar verbonden ecologisch mechanisme. Een voorbeeld dicht bij huis is het fantastisch menselijk lichaam met haar vrijwel ondoorgrondelijke interafhankelijke systemen. Maar ook het milieu cq de natuur zelf waar we, naar steeds meer blijkt, onlosmakelijk mee verbonden zijn. Met andere woorden: we zijn onderdeel van een groter geheel, waarvan we niet zo maar voor onszelf delen kunnen isoleren of afhalen. Juist het idee, het gevoel en de wetenschap dat je inderdaad onderdeel bent van een groter geheel maakt dat het alleen zinvol is, te denken en te handelen in termen van bijdrage aan het grote geheel, het leven en daarmee aan elkaar. Daarmee komt het woord SERVICE als onontkoombaar principe en leidraad van handelen naar voren. Toch is het moeilijk om te midden van conditionering, sociale stromingen, die ons vaak een andere kant op drijven, aan dit principe te blijven voldoen. SERVICE is eigenlijk een onontkoombare wet, net als de zwaartekracht. Over wetmatigheden van menselijk handelen is wel gezegd: "We can not break the law, we can only break ourselves against the law". Het principe SERVICE zou je kunnen ontkennen en links laten liggen. Maar dat leidt misschien juist langs, op voornamelijk jezelf gerichte doelen, naar stress, teleurstelling en een onbevredigend gevoel, zelfs als het gestelde doel gehaald is. Want de vraag die zich elke keer weer voor doet, bewust of onbewust is: "Wat is de uiteindelijke betekenis voor het grote geheel"?
 
Het blijft moeilijk om uit elke situatie een vraagstelling te formuleren, wat de meest zinvolle actie kan zijn. Eén van de maatstaven om je gedrag te beoordelen is; "doe ik dit voor mezelf, of heeft, wat ik doe, nut voor zoveel mogelijk anderen"? Is het doel tot jezelf beperkt of gaat het eerder om relaties, het helpen en laten groeien van de ander. Het is ongelooflijk moeilijk om hierover eerlijk te zijn. Je intellect, je gevoel en ego geven mogelijk zeer onbetrouwbare leidraden. Om de juiste keuze te maken is openheid een vereiste. Open voor je eigen roerselen en gedachtes en open voor andermans behoeften. Is dit laatste niet juist de taak voor mensen zoals wij die in een ziekenhuis werken? Daarmee is een tweede principe van menselijk handelen naar voren gekomen, nl. OPENHEID: in te vullen of ook wel te vervangen door eerlijkheid, waarheidsgetrouw, maar dus ook betrouwbaar, op een ander gericht en daarmee onlosmakelijk verbonden aan service of altruïsme.
 
SERVICE EN OPENHEID dus als wetmatigheden en als leidmotief. Specialisten zien zich graag als leider. Gelukkig kan iedereen een leider zijn. Leider van zichzelf, thuis, op zijn of haar werk, noem maar op. De definitie van modern leiderschap omvat onder andere visie over het grote geheel, voorop lopen, en richting geven aan anderen die je vrijwillig willen volgen, met name door het voorbeeld dat men zelf geeft. Geschiedenis heeft aangetoond dat het op langere termijn alleen zinnig is die leiders of leidraden te volgen, die zich afstemmen op of overeenkomen met bovengenoemde principes. Anders gezegd: alleen goede leiders laten zich leiden door onveranderlijke principes die voor hen zowel als voor anderen een kompas kan zijn. Dit is wat Covey, een veelgenoemde management filosoof "Principle centred leadership" heeft genoemd. Dwingen, strijd en macht hebben hierin geen plaats. Dat het proberen zuiver te volgen van service en openheid een moeilijk en uitdagende weg is moge duidelijk zijn. Misschien mag ik besluiten Gandhi te noemen die wel wordt gezien als het grote voorbeeld van een dienend leider. Zijn leven was Service en Openheid. Dat deze fysiek nietige man in staat is geweest India zonder geweld, en eigenlijk juist met behulp van de Engelsen, te bevrijden adstrueert zijn leiderschapskwaliteit en de macht van deze principes. Met de volgende uitspraak gaf Ghandi mijns inziens aan hoe zeer hij gesteund en gesterkt, c.q. gemotiveerd werd door vast te houden aan bovengenoemde principes: “I claim to be an average man of less than average ability ….. I have not the shadow of a doubt that any man or woman can achieve what I have, if he or she would make the same effort and cultivate the same hope and faith”. Juist daarom leidt het voor mij geen twijfel dat ook voor ons ziekenhuis in service en openheid zich oplossingen aanbieden die binnen ieders handbereik liggen.
 
Velen hebben aangegeven dat zij de praktische uitwerking en de gevolgen van service en openheid niet direct voor zich zien. Ik denk dat we allemaal wel een bijdrage willen leveren aan een betere sfeer en communicatie in het ziekenhuis. De definitie van praktisch handelen is mijns inziens “Handelingen die je direct zelf kunt doen”. Cruciaal is te onderkennen dat zodra je vindt dat de ander moet veranderen, of dat je alleen iets doet als anderen ook iets doen, dat je je dan afhankelijk opstelt en daarmee vaak niet direct iets kunt doen. Soms kun je lang wachten tot de ander zijn zet heeft gedaan, waarbij dan ook de richting van die zet buiten jouw cirkel van invloed valt. Als je het zuiver bekijkt, vallen alleen je eigen handelen en gedrag, opofferingsgezindheid, eerlijkheid e.d. binnen je eigen invloedssfeer. Daarin liggen dus de mogelijkheden om direct iets te doen. Bij voorbeeld echt luisteren, geen vooroordeel, niet roddelen, respect, andermans mening waarderen, etc. etc. In de tientallen korte interacties tussen de mensen in het ziekenhuis en met patiënten, ligt de grote mogelijkheid en praktische toepassing van service en openheid. Elke reis begint met de eerste voetstap. Elk huis is gebouwd met kleine stenen. Met kleine, zekere stappen en de juiste stenen zullen we op den duur in staat zijn het gezamenlijk fundament van vertrouwen op te bouwen. Pas als er vertrouwen is zullen we niet zo zeer meer bezig zijn met problemen te veroorzaken of te vergroten, maar problemen op te lossen, o.a. door ze in de juiste context van bij voorbeeld het grote geheel te zien. Het bouwwerk behoeft onderhoud, vertrouwen moet constant gevoed worden. Wees vriendelijk, open, respectvol. Doe iets voor de ander zonder dat je er direct iets voor terug hoeft te krijgen. Bied welgemeend je excuses aan. Dan pas kan men de ware kracht en het nut van service en openheid gaan zien. Het is niet zo zeer wat service en openheid voor ons kan betekenen, maar wat wij voor service en openheid kunnen betekenen. Daarom vraag ik een ieder: “Begin met het voorbeeld te geven, een waarachtig voorbeeld, en niets anders dan het voorbeeld.”
 
H.D. Vuyk

Aangehaalde literatuur.
- Stephen J. Covey- Seven habits of highly effective family's
- Stephen J. Covey-Principle centred leadership.
- Eknath Easwaran- Gandhi, the Man.
- Victor E.Frankl-Man’s Search for Meaning
© 1999-2017 Dr. H.D. Vuyk